Chiếc đũa thần BOT: Sau hồ hởi là thất vọng

duanempirecity.info – Trong suốt nhiều năm qua mô hình hợp tác công tư (PPP), trong đây có BOT, được nhắc đến rất nhiều và đã có 1 số kỳ vọng về khả năng tạo đột phá cho việc huy động nguồn vốn đầu tư hạ tầng.

Tuy nhiên, nhìn trên bình diện quốc tế, mô hình PPP có vai trò rất khiêm tốn trong việc phát triển cơ sở hạ tầng ở 1 số quốc gia.

Chẳng hạn, trong GĐ 2001-2011, 1 số nước Châu Á – Thái Bình Dương chỉ huy động được chưa đến 200 tỷ USD vốn theo mô hình PPP, chỉ chiếm dao động 10% tổng vốn đầu tư cho hạ tầng giao thông của 1 số nước này (Hình).

Hơn thế, mô hình PPP, nếu không được kiến trúc nghiêm ngặt có môi trường thể chế tốt rất dễ gây ra 1 số trục trặc và sự thất vọng cho công chúng.

Đầu tư giao thông theo hình thức PPP ở 1 số nước châu Á TBD

Bên trái là tỷ đô-la, bên phải là số dự án - Nguồn: UNESCAP (2013)
Bên trái là tỷ USD, bên phải là số dự án – Nguồn: UNESCAP (2013)

Hợp tác công tư đặc trưng phổ biến ở Anh dưới thời thủ tướng Margaret Thatcher ở thập niên 1980 và ở châu Mỹ la tinh trong thập niên 1990.

Sau hồ hởi là thất vọng

Tuy nhiên, sau GĐ hồ hởi có kỳ vọng cao ban đầu là sự thất vọng tràn trề.

Chất lượng 1 số dịch vụ trong rất nhiều trường hợp không 1 số không được cải thiện mà còn gây ra hàng loạt 1 số rắc rối và lãng phí.

Kết quả nhiều nơi đã phải thực hiện 1 công đoạn ngược lại, nhà nước phải quốc hữu hóa hoặc thu hồi 1 số dự án/hợp đồng.

Trào lưu này đặc trưng mạnh ở 1 số nước châu Mỹ la tinh trong 1 số năm qua mà nó đẩy đến 1 số thái cực không có lợi cho quá trình phát triển.

Ví dụ, trong GĐ 1987-1995, Mexico đã triển khai 52 dự án các con phố bộ theo phương thức PPP và mỗi dự án này đều có 1 con các con phố không thu phí chạy song song.

Tổng số vốn tư nhân cam đoan lên đến 9,9 tỉ USD .

Kết quả của quá trình thực hiện là vốn đầu tư đã tăng trung bình 25% so có dự toán, trong khi nguồn thu phí thấp hơn tiên liệu 30% (Chỉ có 5 dự án có nguồn thu bằng hoặc cao hơn tiên liệu).

Hậu quả của nó là phí đã tăng từ 2 cent/km lên 17 cent/km.

Chính phủ Mexico đã phải thu hồi 23 dự án và phải trả 1 số ngân hàng Mexico gần 5 tỉ USD và 1 số doanh nghiệp xây dựng dao động 2,6 tỉ USD.

Những trục trặc đối có mô hình PPP cũng đã xảy ra có nhiều nước châu Mỹ La Tinh cũng như nhiều nơi trên địa cầu.

Chẳng hạn như: dự án tư nhân hóa hệ thống nước ở Argentina, hệ thống nước Cochabamba ở Bolivia, các con phố M1/M15 ở Hungary, các con phố Muang ở Thái Lan, các con phố A1 ở Ba Lan, các con phố Trakia ở Bulgaria và sự yếu kém trong chương trình PPP ở Bồ Đào Nha.

Ràng buộc và phân định trách nhiệm

Vấn đề cần đặc trưng lưu ý là việc định giá cũng như ràng buộc trách nhiệm khi nhượng quyền khai thác 1 số công trình có tính chất công cộng.

Thứ nhất, nếu 1 sốh làm không minh bạch thì khả năng xảy ra thất thoát là rất lớn. Đây là 1 thách thức rất lớn vì chúng là 1 số công trình hay dịch vụ đặc trưng có 1 số giá thành và nguồn thu rất khó xác định.

Thứ hai, 1 số công trình này thường là duy nhất và chứa đựng khả năng độc quyền. Nếu không có 1 số ràng buộc và phân định trách nhiệm rõ ràng thì khả năng đơn vị được quyền khai thác lạm dụng địa điểm độc quyền và vô hình trung lại chuyển sang 1 thất bại phân khúc hay hình thức kém hiệu quả khác.

Trong rất nhiều trường hợp, 1 số dự án PPP lại trở thành 1 số công trình chỉ định thầu có điều kiện ưu đãi cho nhà thầu vì họ còn được quyền kiến trúc và xây dựng.

Hậu quả là vốn đầu tư bị đội lên rất nhiều và nhà nước phải giải quyết hậu quả và cả nền kinh tế gánh chịu tổn thất. Một trong 1 số ví dụ cực kỳ điển hình của vấn đề này là quá trình nhượng quyền khai thác hệ thống cấp thoát nước ở Cancun, Mexico.

Một vấn đề quan trọng khác nữa là việc đặt ra 1 số trạm thu phí ở 1 số tuyến các con phố xa lộ mới xây đang tạo ra nhiều tổn thất cho xã hội.

Do phải trả tiền nên 1 tỉ phần rất lớn 1 số phương tiện đã chọn đi 1 số tuyến các con phố không thu phí nhưng đã xuống cấp, chẳng thể đạt được tốc độ cao.

Hậu quả là giá thành thời gian và nhiên liệu cao hơn.

Trong trường hợp này, 1 số trạm thu phí nên được đặt ở 1 số nơi hoặc là độc đạo hoặc nên đặt ở toàn bộ 1 số tuyến các con phố thay vì chỉ là các con phố xa lộ như giai đoạn này.

Thực tế cũng có 1 số nước triển khai 1 số dự án PPP hiệu quả, như trường hợp của Chile chẳng hạn.

Trong GĐ 1993-2001, Chile đã triển khai 21 dự án PPP các con phố theo phương thức đấu thầu tranh đua có trị giá lên đến 5 tỉ USD.

Tiến trình được triển khai có 1 số dự án nhỏ để thử nghiệm phân khúc và cắt giảm rủi ro cho 1 số bên.

Quá trình triển khai 1 số dự án này đã lôi kéo được sự tham dự của 27 công trình và hơn 40 doanh nghiệp của Chile và doanh nghiệp nước ngoài từ hơn 10 quốc gia.

Quá trình triển khai 1 số dự án này ở Chile được phân tích là minh bạch và tranh đua thực sự.

Chỉ có 1 dự án được đề nghị chắc chắn nguồn thu tối thiểu và kết quả điều tra người sử dụng đã phân tích 1 số dự án này được 6 trên thang đo 7 điểm. Đây là 1 mức rất cao.

9 nhân tố tạo ra sự thành công của PPP

Nghiên cứu của Vickram Cuttaree (2008) đã chỉ ra chín điều kiện hay nhân tố tạo ra sự thành công của 1 số dự án PPP gồm:

1. lập kế hoạch kỹ càng

2. ước tính nghiêm ngặt 1 số giá thành và nguồn thu

3. người sử dụng sẵn sàng chi trả và kế hoạch truyền thông tốt

4. nghiên cứu kỹ khả thi được triển khai kỹ càng thông qua việc sử dụng 1 số chuyên gia về PPP

5. tuân thủ 1 số điều khoản đã ký kết trong hợp đồng

6. khung pháp lý và thể chế thích hợp

7. 1 số thể chế mạnh có đầy đủ 1 số nguồn lực

8 quá trình đấu thầu tranh đua và minh bạch

9. cắt giảm và linh hoạt trong việc quản trị 1 số rủi ro vĩ mô (môi trường vĩ mô ổn định).

Để có thể hội đủ cả chín nhân tố này là điều không dễ làm đối có Việt Nam trong bối cảnh giai đoạn này.

Do vậy, Việt Nam cần cực kỳ lưu ý trong việc nhân rộng và triển khai đại trà mô hình hợp tác công tư.

HUỲNH THẾ DU

Vị trí căn hộ Empire City tọa lạc ở dọc các con phố Mai Chí Thọ (Đại Lộ Đông Tây) ở Khu công dụng số 2 (2B) phía Nam khu lõi trọng điểm khu thành thị Thủ Thiêm, quận 2, TP. HCM, ven sông Sài Gòn. Tìm hiểu thêm tiện ích căn hộ Empire City https://duanempirecity.info/#tien-ich-empire-city

Tìm hiểu thêm https://giakhanhland.vn/cho-thue-can-ho-quan-2/cho-thue-can-ho-masteri-thao-dien/

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *